O mitach założycielskich IV RP i resetach konstytucyjnych – krótka historia ostatnich dwudziestu lat demontażu państwa  

Markowi Tatale  

Kto i po co chciał zdemontować polskie państwo  

Jest wiele mitów założycielskich IV RP. Pisałem o nich kilka dobrych lat temu w jednym ze swoich felietonów. Jednym z nich, dziś często przypominanym, jest mit o wyborze na zapas sędziów Trybunału Konstytucyjnego przez ówczesną większość parlamentarną jesienią 2015 roku. Mit ten stanowi kanwę faktycznego zamachu na państwo prawa, jaki miał miejsce na przełomie lat 2015/2016, dokonanego rękami Kaczyńskiego, Ziobry i Dudy. Fałsz tego mitu polega na tym, że to koalicja PO-PSL rozpoczęła niszczenie praworządności. A to nie jest prawda, albo inaczej – to bardzo głębokie uproszczenie, dzisiaj dla obozu prawicowego bardzo wygodne. Nie tylko dzisiaj, przez 8 lat rządów obozu Zjednoczonej Prawicy oraz późniejszych dwóch lat prezydentury Dudy i Nawrockiego. Czas najwyższy ten mit w końcu obalić, tym bardziej że nawet liberalno-demokratyczna strona daje się unieść temu mitowi niczym łódź na falach wzburzonego morza.  
 

Pozwólcie więc Państwo zabrać się w podróż do świata chronologii, faktów i prawd materialnych. Zapraszam.  
 
Zanim dojdziemy do jesieni 2015 roku trzeba wrócić do czasów pierwszego rządu PiS, czyli do lat 2005-2007. Bez krótkiej charakterystyki tych dwóch lat nie sposób rzetelnie opisać ów „grzech pierworody”, jakim był jakoby „zamach na TK” pod koniec rządów koalicji PO-PSL.  

Kto dziś pamięta jeszcze narodziny gwiazdy – Zbigniewa Ziobro? Albo rządy Jarosława Kaczyńskiego w roli premiera? Kto pamięta dziś całą tę opowieść o konieczności budowy silnego państwa kosztem swobód obywatelskich?  

Kto pamięta akcję CBA w domu Barbary Blidy? Kto pamięta jeszcze jej samobójczą śmierć, będącą reakcją na panujący już wtedy stan niszczenia i zaszczucia ludzi w mediach? A kto pamięta sprawę doktora Garlickiego? Pamięta ktoś jeszcze słynną konferencję prasową ministra Ziobro – „już nikt nigdy przez tego pana życia pozbawiony nie będzie”? A może pamięta ktoś jeszcze sprawę Andrzeja Leppera, koalicjanta ówczesnego rządu, zaszczutego przez usłużne media, Kaczyńskiego i Ziobro? Pamięta ktoś jeszcze, że to właśnie za tę sprawę sąd w 2023 roku prawomocnie skazał Kamińskiego i Wąsika? A pamięta ktoś jeszcze to, że już w 2005 roku Jarosław Kaczyński publicznie pokazał założenia do projektu nowej konstytucji IV RP, w których zasada trójpodziału władz była poważnie zachwiana i w którym to projekcie wyraźnie widać było autorytarne zakusy Kaczyńskiego? Czy pamięta ktoś jeszcze to, że nawet śp. Lech Kaczyński był temu projektowi mocno przeciwny?  

Kto dziś jeszcze pamięta nastrój tamtych lat i sromotną klęskę PiS w przyśpieszonych wyborach 2007 roku, która to klęska była przecież efektem owych dwuletnich rządów, wizji państwa według Jarosława Kaczyńskiego i jego młodego delfina – Zbigniewa Ziobro? Z pełną odpowiedzialnością odpowiadam: niewielu. Niewielu, bo większość Polek i Polaków ma pamięć złotej rybki, która jest cechą narodową tego narodu.  

A kto dziś pamięta oficjalną prezentację konstytucji IV RP, którą z dumą prezentował Jarosław Kaczyński 15 stycznia 2010 roku. Kto dziś pamięta jej zapisy? Kto pamięta, co Kaczyński w niej przemycił, jaki rodzaj państwa narodowi szykował? Pamięta ktoś jeszcze, że ten projekt zniknął nagle ze stron internetowych PiS 19 października 2015 roku, kiedy to Ewa Kopacz pokazała wydruk błędu 404 podczas debaty z Beatą Szydło, oficjalnie dlatego, aby nie zrażać do PiS bardziej umiarkowanych wyborców?  

Po co przypominam te wszystkie fakty? Jaki mam, wcale nie ukryty cel? Przypominam te wszystkie fakty, aby pokazać tło decyzji ówczesnej większości parlamentarnej pod koniec ich drugiej kadencji rządów. Bez ukazania tego tła nie sposób rzetelnie pokazać, kto tak naprawdę rozpoczął zamach na państwo prawa.  
Nie, nie była to koalicja PO-PSL.  
 

O faktach, tle i kontekście, czyli o rozumieniu rzeczywistości  

Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym z 25 czerwca 2015 roku, w której znalazły się zapisy umożliwiające ówczesnej większości wybór sędziów także „na zapas”, była niczym innym, jak tylko próbą zatamowania autorytarnych zapędów, kroczącemu już wtedy do władzy, Kaczyńskiego. Przypomnijmy – wybierając pięciu sędziów, w tym dwóch „na zapas”, koalicja PO-PSL chciała zabezpieczyć Trybunał Konstytucyjny przed zakusami prezesa PiS, mając w pamięci wszystko to, co działo się wcześniej. Ówczesna większość działała więc zgodnie z uchwalonym prawem, korzystając z domniemania konstytucyjności każdej ustawy wychodzącej z parlamentu. Czy było to prawo naciągane? Jedni powiedzą, że oczywiście tak, drudzy będą pamiętać tło i kontekst. Dziś tych drugich jest zdecydowana mniejszość, bo, jako się rzekło, Polki i Polacy mają pamięć dobrą, ale krótką. Bez zrozumienia tego tła i kontekstu nie sposób jest rzetelnie ocenić całej tej historii wojny o praworządne państwo.  

Dalej już poszło gładko. Dzięki podziałowi Lewicy, do którego dążyła Partia Razem, PiS wygrało wybory, a tworząc obóz Zjednoczonej Prawicy z Ziobro i Gowinem, Kaczyński zyskiwał stabilną większość. Były też inne, bezdyskusyjne powody przegranej obozu liberalno-demokratycznego, ale nie o tym dzisiaj.  

8 października 2015 roku Sejm VII kadencji wybiera piątkę sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Tuż po wygranych wyborach, 19 listopada, Sejm VIII kadencji uchwala nowelizację ustawy o TK, w której dochodzi do pierwszego złamania Konstytucji, czyli odwołania wszystkich pięciu wybranych sędziów, także trójki, co do której nie było żadnych zastrzeżeń. 25 listopada Sejm podejmuje pięć uchwał o wyborze pięciu nowych sędziów TK. Już 5 dni później, 30 listopada, legalny Trybunał Konstytucyjny wydaje postanowienie zabezpieczające, w którym wezwał Sejm do powstrzymania się od wyboru nowych sędziów do czasu rozstrzygnięcia sprawy K34/15 (zbadanie zgodności z Konstytucją ustawy z czerwca).  

Mimo to, słynnej nocy z 2 na 3 grudnia, tuż przed ogłoszeniem wyroku TK, Andrzej Duda odbiera ślubowania od czterech osób wybranych przez Sejm (piąta – Julia Przyłębska złoży ślubowanie kilka dni później): Henryka Ciocha, wybranego na już obsadzone stanowisko, Lecha Morawskiego, wybranego na już obsadzone stanowisko, Mariusza Muszyńskiego, wybranego na już obsadzone stanowisko oraz Piotra Pszczółkowskiego, wybranego na stanowisko grudniowe, które mógł obsadzić nowy Sejm. Dochodzi do drugiego złamania konstytucji, czyli wyboru trzech sędziów dublerów.  

3 grudnia o 9 rano legalny Trybunał Konstytucyjny ogłasza wyrok w sprawie K34/15, w którym potwierdza, że sędziowie Roman Hauser, Krzysztof Ślebzak i Andrzej Jakubecki, wybrani zostali 8 października przez Sejm VII kadencji prawidłowo i zgodnie z Konstytucją, uznając w tymże wyroku, że dwójka pozostałych została wybrana niezgodnie z ustawą zasadniczą. Mimo tego wyroku, Andrzej Duda nigdy ślubowania od tych trzech sędziów nie przyjął. Ówczesna opozycja wyrok ten uznała w całości.  

9 grudnia legalny Trybunał Konstytucyjny wydaje wyrok w sprawie K35/15, który odnosi się do nowelizacji ustawy z 19 listopada.  
Mimo obu tych wyroków, obóz Zjednoczonej Prawicy 22 grudnia uchwala kolejną nowelizację ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, pogłębiając jeszcze bardziej kryzys wokół tej instytucji. 28 grudnia Andrzej Duda ją podpisuje.  

9 marca 2016 roku Trybunał Konstytucyjny uznaje ją za niezgodną z Konstytucją, co oznacza trzecie złamanie Konstytucji przez obóz ZP i Andrzeja Dudę. 11 marca Komisja Wenecka przyjmuje opinię CDL-AD(2016)001, w której opisuje zamach na obowiązujące w Polsce prawo, jakiego dokonała ówczesna większość. Opowieść o dalszym ciągu demontażu i destrukcji państwa w wykonaniu tego obozu rękami Andrzeja Dudy to opowieść na inny czas.  

O mąceniu wody, czyli o polityce  

Dzisiaj Trybunał Konstytucyjny przywracają do normalności sędziowie, nie politycy, czyli dzieje się dokładnie to, co leży u podstaw państwa demokratycznego – zaczyna na powrót funkcjonować trójpodział władz. To trzecia władza powinna sama naprawiać system sądownictwa. Oczywiście, że nie da się tu uniknąć zaangażowania dwóch pozostałych władz, ale główny ciężar zmian powinien spoczywać na środowisku sędziowskim, czy szerzej – prawniczym. I to się, po dziesięciu latach totalnego paraliżu Trybunału, dzieje. Ośmioro nowo wybranych sędziów przywraca Trybunał obywatelom – przypomnijmy, w TK zalega blisko 1200 spraw, głównie skarg obywateli, którymi poprzedni sędziowie w ogóle się nie zajmowali. Sprawom nie nadawano nawet biegu, w kręgu zainteresowań Trybunału w latach 2016-2026 leżały prawie wyłącznie sprawy polityczne, tak się jakoś złożyło, że wyłącznie pasujące obozowi prawicy.  

Na to wszystko wkracza Kosiniak-Kamysz, PSL i Konfederacja z pomysłem „resetu konstytucyjnego”. Co gorsza, pomysł ten popierają takie organizacje jak choćby FOR, co jest dla mnie wręcz niebywałe.  
Aby mogło dojść do takiego resetu niezbędna jest zmiana Konstytucji. Procedura zmiany ustawy zasadniczej jest jasno opisana i mielenie ludziom w głowach o resecie Trybunału jest mrzonką – szkodliwą dla całego państwa. Nie ma bowiem dzisiaj żadnych szans na zebranie większości konstytucyjnej, o referendum zatwierdzającym nie mówiąc, bo zmiany prawdopodobnie musiałyby sięgnąć także choćby rozdziału I.  

Być może ustawa zasadnicza wymaga korekty, ale nie wolno jej robić w takich warunkach, pod przymusem i drogą szantażu politycznego, do czego zmierza PSL – partia dzisiaj niemalże kanapowa w sensie poparcia społecznego. Reset Trybunału byłby też usankcjonowaniem wszystkiego tego, co z sądem konstytucyjnym zrobili Kaczyński, Ziobro, Duda i Nawrocki. Zwłaszcza Nawrocki, który ma w tej całej opowieści rolę dzisiaj wręcz wiodącą, mimo że w poważnej polityce jest raptem rok. Doprawdy nie rozumiem, co w tym gronie robi FOR i Marek Tatała. 

Polsce nie jest potrzebny żaden reset konstytucyjny, Polsce potrzebne jest umożliwienie pracy legalnie wybranym sędziom TK. Dywagacje teoretyczne, nad którymi skupia się zasłużony dla walki o praworządność profesor Matczak, dobre są na uniwersyteckie wykłady, mnie bliższe są poglądy profesora Romanowskiego i wielu innych prawników praktyków prawa.  

Spory wokół Trybunału można uspokoić idąc dwoma równoległymi ścieżkami – przestać mącić ludziom w głowach resetami i pozwolić sędziom pracować. Jeśli tylko pojawią się w przestrzeni publicznej pierwsze wyroki w zaległych sprawach, zwłaszcza, gdy będą nie po myśli rządzących, Trybunał Konstytucyjny sam dokona resetu. Po raz pierwszy od 10. lat obecnie wybrani sędziowie mają w swoich rękach wszystkie karty, aby tak się właśnie stało.  

A do polityków mam przesłanie jedno – przestańcie mącić ludziom w głowach, bo nie dobro Rzeczpospolitej leży wam na sercach, a jedynie wyłącznie wasz partyjny interes. 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *